RSS Mapa strony Mój portal Zadaj pytanie
    
Jesteś tutaj: Strona główna Aktualności Spółka przed sądem
Rozmiar tekstu: f1f2f3
Dokument aktualny
Ważny od 2014-11-05  

Treść aktu notarialnego można podważyć

W określonych sytuacjach strona sporu może skutecznie zaprzeczyć treści aktu notarialnego. Dotyczy to sytuacji, gdy akt notarialny ma charakter dokumentu narratywnego, czyli zawierającego oświadczenie wiedzy, nie zaś woli. Dowodzenie jego niezgodności z prawdą może być wtedy przeprowadzone wszelkimi środkami dowodowymi. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 4 czerwca 2014 r., w sprawie o sygn. akt II CSK 460/13.

Stan faktyczny

Powód, jako kupujący, zawarł z kilkoma osobami (sprzedającymi) umowę przedwstępną sprzedaży udziałów we własności nieruchomości. Umowa została sporządzona w formie aktu notarialnego. W umowie tej sprzedający zobowiązali się sprzedać mu udziały za kwotę 600.000 zł, w tym udział pozwanego. W umowie powód oświadczył, że całą kwotę 600.000 zł zapłacił przed podpisaniem umowy, natomiast pozwany złożył w formie aktu notarialnego potwierdzenie przyjęcia zapłaty.

Mimo upływu terminu zawarcia umowy przyrzeczonej, strony zawarły w formie aktu notarialnego kolejną umowę przedwstępną sprzedaży udziałów wynoszących łącznie 640/680 części za kwotę 600.000 zł, w tym udziału pozwanego za kwotę 300.000 zł. Powód oświadczył, że całą cenę w kwocie 600.000 zł wpłacił, a zbywcy ten fakt potwierdzili. Umowa przyrzeczona nie została zawarta i powód wystąpił z pozwem o zwrot zapłaconych rzekomo kwot.

Istotą sporu było więc nie tylko ustalenie, czy powód rzeczywiście zapłacił dochodzoną pozwem kwotę, jak wynikało z treści aktu notarialnego, ale też, czy w ogóle strona sporu może podważać treść aktu notarialnego, który sama podpisała, i w jaki sposób.
Akt notarialny jest dokumentem urzędowym, w rozumieniu kpc, i jako taki korzysta z prawnego domniemania prawdziwości, czyli autentyczności oraz (co do zasady) zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone (a więc tego, co strony w jego treści stwierdziły). Prawo pozwala obalić te domniemania, jest to jednak trudne.
Powód wytaczając powództwo, miał przewagę, jaką dawało mu domniemanie prawne, że treść aktu notarialnego, jako dokumentu urzędowego, odzwierciedlającego oświadczenia stron jest zgodna z prawdą. Pozwany był w trudniejszej sytuacji, gdyż na podstawie art. 252 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: kpc) musiał przed sądem przedstawić dowód przeciwny, żeby zaprzeczyć domniemaniu prawnemu zgodności (zaprzeczyć prawdziwości własnego oświadczenia o pokwitowaniu przyjęcia ceny). Pozwany wskazał jako dowód zeznania świadków. Powód twierdził, że forma aktu notarialnego jest właśnie po to, żeby innymi „słabszymi” dowodami nie można było jej podważać, i uważał, że prawo nie pozwala dopuścić innych dowodów przeciwko jego treści.

Po wygranej pozwanego, m.in. dzięki zeznaniom świadków, którzy zaprzeczyli, że powód zapłacił jakąkolwiek kwotę, skargę kasacyjną powoda rozpatrzył Sąd Najwyższy, który podtrzymał stanowisko sądów I i II instancji i nie zgodził się z pozwanym.

Uzasadnienie Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy uznał, że dopuszczenie dowodu ze świadków w tej sprawie jest zasadne, gdyż akt notarialny miał charakter dokumentu narratywnego, czyli zawierającego oświadczenie wiedzy, nie zaś woli. W takim przypadku strona może dowodzić jego niezgodności z prawdą wszelkimi środkami dowodowymi. Dzięki temu pozwany udowodnił, że oświadczenia stron w umowach przedwstępnych były nieprawdziwe, a umowy pozorne.
Komentarz eksperta

Maciej Szupłat, adwokat:

Według art. 247 kpc dowód ze świadków lub z przesłuchania stron przeciwko osnowie lub ponad osnowę dokumentu obejmującego czynność prawną może być dopuszczony między uczestnikami tej czynności tylko w przypadkach, gdy nie doprowadzi to do obejścia przepisów o formie zastrzeżonej pod rygorem nieważności i gdy ze względu na szczególne okoliczności sprawy sąd uzna to za konieczne.

Waga orzeczenia SN polega na potwierdzeniu, że formalna zapora do podważenia treści dokumentu, jaką jest art. 247 kpc, jest wzruszalna, gdy chodzi o akt notarialny obejmujący oświadczenie wiedzy, oświadczenie sprawozdawcze, czyli opisujące stan wiedzy, nie zaś woli. Wskazuje na to m.in. art. 252 kpc, według którego strona zaprzeczająca prawdziwości dokumentu urzędowego albo twierdząca, że zawarte w nim oświadczenia organu, od którego dokument ten pochodzi, są niezgodne z prawdą, powinna okoliczności te udowodnić.

Więcej znajdziesz w hasłach: