RSS Mapa strony Mój portal Zadaj pytanie
    
Jesteś tutaj: Strona główna KSH Kodeks spółek handlowych - Orzeczenia
Rozmiar tekstu: f1f2f3

Warunki odpowiedzialności członka zarządu za zaległości składkowe spółki z o.o. (III AUa 1201/03)

Teza
Uzasadnienie
Waga
OSA 2005/1/3
Wyrok
Sądu Apelacyjnego
w Warszawie
z dnia 25 maja 2004 r.
III AUa 1201/03

Warunkiem odpowiedzialności członka zarządu za zaległości składkowe spółki z o.o. jest wykazanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że egzekucja do całego majątku spółki okazała się bezskuteczna i że zaległości składkowe powstały w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu przez daną osobę wskazaną jako tę, która winna odpowiadać za powstałe zaległości oraz że nie zaistniały żadne okoliczności zwalniające ją od tej odpowiedzialności.

Uzasadnienie

Z. Ł. odwołał się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w O. z dnia 25 maja 2001 r., zobowiązującej go do zapłacenia składek na ubezpieczenie społeczne należnych od Przedsiębiorstwa Handlowo-Produkcyjnego "Gemini" Spółki z o.o. za okres od września 1999 r. do lutego 2000 r., w której pełnił funkcję członka zarządu twierdząc, że składki te winny obowiązywać wyłącznie spółkę, a nie jego.

Sąd Okręgowy - Sąd Ubezpieczeń Społecznych w W., wyrokiem wydanym dnia 5 listopada 2001 r., oddalił odwołanie jako bezzasadne. Wyrok ten uprawomocnił się.

W dniu 24 kwietnia 2002 r. Z. Ł. złożył skargę o wznowienie postępowania w sprawie, zarzucając Sądowi pozbawienie go możliwości działania poprzez nieprawidłowe zawiadomienie o terminie rozprawy, po przeprowadzeniu której zapadł w sprawie wyrok, tj. opierając skargę na podstawie określonej w art. 401 pkt 2 k.p.c. Skarżący wniósł o wznowienie postępowania oraz o zmianę zaskarżonego wyroku przez uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 maja 2001 r.

Sąd Okręgowy - Sąd Ubezpieczeń Społecznych w W. wznowił postępowanie w sprawie i po rozpoznaniu sprawy na nowo, wyrokiem z dnia 29 maja 2003 r., oddalił odwołanie. Z ustaleń Sądu wynikało, że spółka z o.o. "Gemini" jest dłużnikiem ZUS-u z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników, za okres od września 1999 r. do lutego 2000 r. Należności te nie zostały dobrowolnie uregulowane przez spółkę, a egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna.

Z. Ł. pełnił funkcję członka zarządu spółki w okresie od dnia 15 marca 1991 r. do dnia 22 lutego 2000 r. i po tym terminie został odwołany ze składu zarządu. Zgodnie z art. 116 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - za zaległości spółki z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub brak postępowania układowego nastąpiły nie z jego winy, bądź też wskaże mienie, z którego egzekucja jest możliwa.

Sąd Okręgowy uznał, iż w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki odpowiedzialności wnioskodawcy jako członka zarządu za zaległości składkowe spółki gdyż w okresie, w którym powstało zadłużenie pełnił on funkcję członka Zarządu, egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna, a sam wnioskodawca nie wykazał, by zachodziły okoliczności zwalniające go z tej odpowiedzialności. Za niewystarczające sąd I instancji uznał ogólne stwierdzenie odwołującego, iż majątek spółki wystarczał na pokrycie zobowiązań.

Apelację od tego wyroku złożył Z. Ł., zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na uznaniu, że nie wskazał mienia spółki, z którego ZUS mógł dokonać zaspokojenia swojego roszczenia.

Wskazując na taki zarzut, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie odwołania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelację należy uznać za uzasadnioną, bowiem zaskarżony wyrok zapadł w sprawie niedojrzałej do rozstrzygnięcia, przy czym Sąd Okręgowy (poza dokumentami znajdującymi się w aktach ZUS, zwanego dalej Zakładem) nie przeprowadził w postępowaniu sądowym żadnego dowodu, nawet w postaci przesłuchania wnioskodawcy w charakterze strony.

Ustalenia tego Sądu nie mogą być zatem uznane za wyczerpujące, a sprawa wyjaśniona do wydania rozstrzygnięcia. W art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej określone są przesłanki pozytywne odpowiedzialności członka zarządu spółki za zaległości spółki, jak i wyłączające taką odpowiedzialność.

Ciężar wykazania przesłanek pozytywnych w postaci pełnienia przez daną osobę obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania, które przerodziło się w zaległość składkową oraz bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce ciąży na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, natomiast ciężar dowodu w zakresie istnienia uwalniających od tej odpowiedzialności - spoczywa na odwołującym.

Wbrew stanowisku sądu I instancji, brak jest w aktualnym stanie sprawy wystarczających danych do stwierdzenia, że ZUS istotnie wykazał bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce. Z utrwalonego w tym zakresie orzecznictwa wynika, iż do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji warunkującej odpowiedzialność członka zarządu, nie zawsze jest konieczne uprzednie prowadzenie egzekucji i zakończenie jej np. umorzeniem postępowania.

Bezskuteczność może być bowiem stwierdzona także wtedy, gdy z okoliczności sprawy wynika niezbicie, że spółka nie ma żadnego majątku, z którego wierzyciel mógłby uzyskać zaspokojenie swoich należności.

Warunkiem odpowiedzialności członka zarządu jest jednakże wykazanie przez Zakład, że bezskuteczna okazała się egzekucja do całego majątku spółki (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1999 r. II CKN 261/98 - niepublikowany, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2000 r. II CKN 682/98 - LEX nr 51055).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w aktualnym stanie sprawy brak jest przesłanek do stwierdzenia, iż Zakład wykazał bezskuteczność egzekucji wobec całego majątku spółki.

Z dokumentów znajdujących się w aktach Zakładu wynika jedynie, że w związku ze zbiegiem egzekucji sądowej i administracyjnej do majątku spółki "Gemini", postanowieniem z dnia 9 maja 2000 r., Sąd Rejonowy w O. wyznaczył do łącznego prowadzenia obu egzekucji Urząd Skarbowy w O. i że ZUS przy piśmie z dnia 31 maja 2000 r. przesłał w związku z tym Urzędowi Skarbowemu kopie zajęć rachunków bankowych i tytułów wykonawczych.

Z akt sprawy nie wynika natomiast, w jaki sposób czynności egzekucyjne zostały zakończone i że w ich wyniku organ ubezpieczenia społecznego nie uzyskał zaspokojenia choćby części swoich należności. Za taki dowód nie może być bowiem uznany wyłącznie raport poborcy skarbowego o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych w dniu 8 września 2000 r.

W oparciu o istniejące w chwili obecnej dowody nie sposób zatem stwierdzić, w jaki sposób została zakończona egzekucja administracyjna i czy istotnie w stosunku do należności Zakładu z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne egzekucja okazała się bezskuteczna.

Nie jest też jasne, czy Zakład usiłował ustalić, że spółka ma wierzytelności, które pozwoliłyby na zaspokojenie należności składkowych. Okoliczności tej nie wyjaśnił także sąd I instancji, choć wnioskodawca w toku postępowania (jak trafnie podnosi w apelacji) wskazał na takie wierzytelności twierdząc, że dotyczą one nadpłaconych składek na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzeń członków zarządu, których umowy o pracę zostały uznane za nieważne w toku kontroli przeprowadzonej przez Urząd Skarbowy.

Konieczne jest zatem ustalenie, czy spółka istotnie miała tego rodzaju wierzytelność wobec Zakładu, w jakiej kwocie i czy Zakład podjął próbę zajęcia tej wierzytelności, co jest dopuszczalną formą prowadzenia egzekucji. Niewyjaśnienie powyższych okoliczności uniemożliwia w chwili obecnej stwierdzenie, czy Zakład wykazał przesłankę odpowiedzialności wnioskodawcy, polegającą na bezskuteczności egzekucji wobec całego majątku spółki.

Ponadto, nie jest jasne, z czego sąd I instancji wywiódł przekonania, iż wnioskodawca nie wykazał istnienia drugiej przesłanki ezgoneracyjnej, skoro nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń faktycznych, pomimo że w odwołaniu od decyzji skarżący wskazał na takie okoliczności jak: zmiana w składzie zarządu, czy też sprzedaż udziałów w spółce, które jego zdaniem uzasadniały wniosek, iż nie zawinił temu, że nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie upadłości, czy też nie wszczęto postępowania wykładowego.

Brak jakichkolwiek ustaleń faktycznych w tym zakresie, jak również brak oceny stanowiska wnioskodawcy, uniemożliwiają kontrolę apelacyjną prawidłowości stanowiska sądu I instancji w tej części, wobec czego konieczne jest, by Sąd Okręgowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy wyjaśnił i ocenił zaistnienie tej przesłanki, zwracając przy tym uwagę, że odpowiedzialność członka zarządu (w myśl art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej) wyłącza nie tylko zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego, ale także brak winy w niedokonaniu powyższych czynności.

Prawidłowej wykładni wymaga również sformułowanie: "czas właściwy do zgłoszenia wniosku...", do którego zgodnie z utrwalonym w tym zakresie orzecznictwem nie należy mechanicznie przenosić terminu określonego przez art. 5 § 2 obowiązującego wówczas Prawa upadłościowego, lecz - uwzględniając okoliczności sprawy - ustalać "właściwy czas" do zgłoszenia wniosku, jak również ocenić przesłanki wymienione w art. 5 § 1 i § 2 Prawa upadłościowego ("zaprzestanie płacenia długów" oraz "ujawnienie, że majątek spółki lub osoby prawnej nie wystarcza na zaspokojenie długów").

Z uwagi na to, że w dotychczasowym postępowaniu Sąd Okręgowy nie wyjaśnił w ogóle okoliczności niezbędnych do rozstrzygnięcia tej sprawy, zatem wszystkie powyższe elementy musi ustalić i poddać właściwej ocenie przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Z tych wszystkich względów, Sąd Apelacyjny z mocy art. 386 § 4 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

Teza
Uzasadnienie
Waga