RSS Mapa strony Mój portal Zadaj pytanie
    
Jesteś tutaj: Strona główna Aktualności Prawo pracy
Rozmiar tekstu: f1f2f3
Dokument aktualny
Ważny od 2017-01-11  

Sprawdź, na czym polega kontrola wypłacania wynagrodzenia wynikającego z minimalnej stawki godzinowej

Od 1 stycznia 2017 r. obowiązują przepisy dotyczące minimalnego wynagrodzenia godzinowego należnego zleceniobiorcom oraz osobom świadczącym usługi. Wypłacenie wynagrodzenia minimalnego wynikającego z minimalnej stawki godzinowej będzie kontrolowane przez inspektorów pracy. Warto wiedzieć, jakie kwestie podlegają kontroli oraz czego można się spodziewać, gdy inspektor stwierdzi nieprawidłowości.
Praca może być wykonywana na podstawie stosunku pracy lub w ramach tzw. umów cywilnoprawnych. Bycie pracownikiem daje osobie zatrudnionej szereg przywilejów - w szczególności prawo do gwarantowanego minimalnego wynagrodzenia za pracę, wypłacanego z określoną częstotliwością.

Zmiany w ustawie o minimalnym wynagrodzeniu oraz ustawie o PIP

W praktyce często zdarzają się sytuacje, w których zatrudniane są osoby na podstawie umowy-zlecenia, które wykonują pracę podporządkowaną na zbliżonych zasadach jak pracownicy - a otrzymują z tego tytułu wynagrodzenie znacznie niższe niż gwarantowane wynagrodzenie minimalne. Problem w tym, że dotychczasowe rozwiązania prawne nie zapewniały takim osobom żadnej ochrony w zakresie wysokości wynagrodzenia oraz jego regularnego i terminowego wypłacania.
Ważne! Od 1 stycznia 2017 r. obowiązują przepisy ustawy z 22 lipca 2016 r. o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę oraz niektórych innych ustaw. Gwarantują one ochronę wynagrodzenia za pracę osobom przyjmującym zlecenie lub świadczącym usługi poprzez wprowadzenie gwarantowanej minimalnej stawki za godzinę pracy.
Wysokość minimalnej stawki godzinowej jest uzależniona od minimalnego wynagrodzenia za pracę. Minimalna stawka godzinowa będzie rosła wraz ze wzrostem minimalnego wynagrodzenia ustalanego dla pracowników. Podstawą do ustalenia minimalnej stawki za godzinę pracy na zleceniu lub umowie o świadczenie usług w 2017 roku jest kwota 12 zł brutto za godzinę.

Zmiany ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę w zakresie minimalnej stawki godzinowej w celu zapewnienia należytego poziomu ochrony przyjmującym zlecenie lub świadczącym usługi wymusiły modyfikacje w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy rozszerzają zakres zadań kontrolnych inspektorów pracy o kwestie związane z wypłatą minimalnego wynagrodzenia godzinowego.

Uzupełniony katalog podmiotów kontrolowanych

Przepisy ustawy o PIP w sposób wyczerpujący wskazują na rodzaje podmiotów, które mogą być kontrolowane przez inspektorów. W szczególności kontroli podlegają pracodawcy - w stosunku do nich inspektorzy mogą realizować swoje kompetencje w pełnym zakresie - zarówno w zakresie prawa pracy, jak również technicznego bezpieczeństwa pracy. Zmiany w ustawie o minimalnym wynagrodzeniu i przyznanie prawa do minimalnej stawki godzinowej spowodowało, że niezbędne okazało się rozszerzenie katalogu podmiotów podlegających kontroli PIP.
Ważne! Od 1 stycznia 2017 r. kontroli PIP podlegają również przedsiębiorcy albo inne jednostki organizacyjne, na rzecz których w ramach prowadzonej przez te podmioty działalności jest wykonywane zlecenie lub są świadczone usługi przez przyjmującego zlecenie lub świadczącego usługi - w zakresie wypłacania takim osobom wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej, zgodnie z przepisami ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.
Przykładowo, pracodawca zatrudniający pracowników rozpoczął zatrudnianie zleceniobiorców. W takim przypadku kontrola PIP może objąć zarówno zagadnienia wypłacania wynagrodzenia osobom zatrudnionym na podstawie stosunku pracy - jak również stosowanie przepisów o minimalnej stawce godzinowej względem osób zatrudnionych na zlecenie.

Zmiana zakresu kontroli

Ustawa o PIP reguluje zakres działania inspektorów pracy. Działania kontrolno-nadzorcze dotyczą w szczególności przestrzegania prawa pracy, w tym przede wszystkim przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz legalności zatrudnienia. Wprowadzenie gwarantowanego i chronionego przez państwo minimalnego wynagrodzenia godzinowego spowodowało, że w ustawie o PIP stało się niezbędne uzupełnienie zakresu kontroli realizowanego przez inspektorów.

Od 1 stycznia 2017 r. jednym z zadań PIP jest kontrola wypłacania wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej, zgodnie z przepisami ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Czynność, jaką jest wypłacenie wynagrodzenia zleceniobiorcy lub świadczącemu usługi, jest poprzedzona:
  • pracą,
  • rejestracją przepracowanych w ramach umowy godzin,
  • przekazaniem wykazu godzin podmiotowi zlecającemu,
  • wyliczeniem wynagrodzenia zgodnie z przekazaną informacją o liczbie przepracowanych godzin.
Mimo że nie wynika to dosłownie z przepisów ustawy o PIP dających kompetencje kontrolne w zakresie minimalnej stawki godzinowej, należy uznać, że inspektor będzie mógł skontrolować nie tylko to, czy wynagrodzenie zostało wypłacone, ale także np. prawidłowość jego ustalenia.
Przykład: Spółka zawarła umowę zlecenia, w której strony umówiły się, że za każdą godzinę zlecenia będzie przysługiwało minimalne wynagrodzenie godzinowe. Pracownik po otrzymaniu wynagrodzenia miał poważne wątpliwości, uznając, że wynagrodzenie zostało zaniżone i zwrócił się ze skargą do PIP. W omawianym przypadku należy przyjąć, że inspektor zbada nie tylko wypłatę wynagrodzenia, ale również to, czy zostało prawidłowo naliczone - korespondując z liczbą przepracowanych godzin.
Warto zauważyć, że przepisy ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę regulują kwestie formalne wypłacenia wynagrodzenia wynikającego z minimalnej stawki godzinowej. Zasadą jest, że wynagrodzenie na poziomie minimalnego wynagrodzenia godzinowego powinno być wypłacane w formie pieniężnej.
Przykład: Spółka zatrudniająca zleceniobiorcę ustaliła wynagrodzenie w wyższej wysokości niż minimalna stawka godzinowa. Strony w umowie przyjęły, że wynagrodzenie minimalne będzie wypłacane w pieniądzu, natomiast pozostała część w bonach. Postępowanie spółki należy uznać za prawidłowe i nie powinno budzić zastrzeżeń inspektora pracy. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, obowiązek wypłaty wynagrodzenia zleceniobiorcy lub świadczącemu usługi w formie pieniężnej dotyczy wynagrodzenia minimalnego, a nie całości wynagrodzenia - jeżeli strony ustaliły jego wysokość na poziomie wyższym.
Wykonywanie umowy zlecenia lub świadczenie usług może trwać przez różne okresy. Ma to istotny wpływ na częstotliwość wypłaty wynagrodzenia wynikającego z minimalnej stawki godzinowej. Jeżeli realizacja umowy przekracza miesiąc - to podmiot zatrudniający ma obowiązek wypłaty wynagrodzenia wynikającego z minimalnej stawki godzinowej przynajmniej raz w miesiącu.
Przykład: Zleceniobiorca ma zagwarantowaną w umowie godzinową stawkę, która przekracza znacznie coroczną stawkę minimalną. Umowę zawarto na sześć miesięcy. W takim przypadku obowiązkiem zleceniodawcy będzie wypłata wynagrodzenia każdego miesiąca, ale tylko wynagrodzenia wynikającego z minimalnej stawki godzinowej. Nadwyżkę będzie można wypłacić z dowolną, określoną przez strony częstotliwością. Tym samym należy uznać, że postępowanie takie nie zostanie przez inspektora pracy zakwestionowane.

Co po kontroli

Kontrola inspektora pracy jest złożonym procesem, w ramach którego można wyróżnić dwie fazy - ustalenia stanu faktycznego oraz proces dokumentowania tego, co inspektorowi udało się ustalić. Gdy inspektor stwierdzi nieprawidłowości, wówczas sporządzi protokół, w którym je opisze. Należy jednak pamiętać, że przekazanie takiego protokołu przedstawicielowi kontrolowanej spółki oraz jego podpisanie nie kończy kontaktów z inspektorem pracy.

Obok nieprawidłowości wykazanych w trakcie kontroli, potwierdzonych urzędowo w protokole kontroli, inspektor nie może przejść obojętnie, poprzestając jedynie na ich opisaniu w dokumentacji. Protokół kontroli zawierający opis naruszeń przepisów stanowi bazę dla wydania określonych w ustawie o PIP środków prawnych. Zaliczają się do nich nakaz, wystąpienie, polecenie ustne.
Ważne! Gdy zostaną wykazane nieprawidłowości związane z wypłatą wynagrodzenia wynikającego z minimalnej stawki godzinowej, inspektor pracy może zastosować wystąpienie lub polecenie ustne. Nie ma tym samym podstaw do skierowania do podmiotu kontrolowanego nakazu wypłaty wynagrodzenia. Taka możliwość istnieje tylko wtedy, gdy podmiotem niewypłacającym wynagrodzenie jest pracodawca, a uprawnionym do jego otrzymania - pracownik, czyli osoba zatrudniona w ramach stosunku pracy.
Wystąpienie, podobnie jak nakaz, wydawane jest w formie pisemnej. Na tym podobieństwa się kończą. W przeciwieństwie do nakazu, realizacji wystąpienia nie można wymusić w ramach postępowania egzekucyjnego. Nie oznacza to oczywiście, że kontrolowana spółka, w której inspektor stwierdził nieprawidłowości w zakresie wypłacenia minimalnego wynagrodzenia godzinowego, może nie wykonać wniosków zawartych w wystąpieniu. Adresat wystąpienia ma bowiem obowiązek powiadomienia inspektora pracy w terminie nie dłuższym niż 30 dni o terminach i sposobach realizacji wniosków zawartych w wystąpieniu.
Alternatywnym dla wystąpień środkiem prawnym jest polecenie ustne. Podobnie jak wystąpienie, wydaje się je wtedy, gdy inspektor nie znalazł podstaw do wydania nakazu. Od 1 stycznia 2017 r. polecenia ustne będzie można wydawać również w przypadkach niewypłacania wynagrodzeń wynikających z minimalnej stawki godzinowej.

Nowe wykroczenie

Aby przepisy regulujące kwestie wypłacania minimalnego wynagrodzenia godzinowego nie były martwymi postulatami, wprowadzono zasadę, zgodnie z którą kto, będąc przedsiębiorcą lub działając w jego imieniu, wypłaca przyjmującemu zlecenie lub świadczącemu usługi wynagrodzenie za każdą godzinę wykonania zlecenia lub świadczenia usług w wysokości niższej niż obowiązująca wysokość minimalnej stawki godzinowej, podlega karze grzywny od 1.000 do 30.000 zł. W postępowaniach dotyczących powyższego wykroczenia oskarżycielem publicznym jest inspektor pracy. Co ważne, przepisy regulujące wykroczenie odnoszą się do wypłacania wynagrodzenia na poziomie niższym, niż wynika to z gwarantowanego godzinowego wynagrodzenia minimalnego.
Przykład: Strony, zawierając umowę zlecenia umówiły się, że za każdą godzinę zlecenia będzie przysługiwało zleceniobiorcy wynagrodzenie na poziomie dwóch minimalnych stawek godzinowych. Po pewnym czasie z powodów trudności finansowych podmiot zlecający zaczął wypłacać zleceniobiorcy wynagrodzenie wynikające z jednej minimalnej stawki godzinowej. W tym przypadku zleceniodawca z całą pewnością narusza ustalone warunki umowy. Nie popełnia jednak wykroczenia - ponieważ wypłaca wynagrodzenie na poziomie nie niższym niż minimalne wynagrodzenie godzinowe.
Autor:  Sebastian Kryczka, prawnik, ekspert prawa pracy

Więcej znajdziesz w hasłach: